یادداشت:نظر به اینکه اخیرا بخش اعظم مخاطبین من را دانشجویان فناوری اطلاعات دانشگاه پیام نور تشکیل می دهند، این مطلب را با توجه به دریافت خود از ذهنیات این گروه دانشجویان (و نه سایر محیط های آموزشی) می نویسم.

شغل آینده؟میزان یادگیری در دانشگاه؟معدل؟ادامه تحصیل؟ انتخاب شاخه تخصصی IT و … مسائلی است که به نظر می رسد بخش زیادی از انرژی فکری دانشجویان مخاطب من را به خود اختصاص داده است.

رشته فناوری اطلاعات در دانشگاه به شکل کاملا عمومی و کلی ارائه می شود و یکی از دل مشغولی های عمده دانشجویان در دانشگاه میزان ارتباط تخصص آن ها با خدمات ارائه شده در محیط کار آینده است. حتی پس از آن نیز یکی دیگر از مشکلات دانشجویان انتخاب شاخه کاری برای یادگیری تخصصی در آینده می باشد.

بسیاری امیدوارند که در واحد های کار آموزی موفق به فراگیری مهارت های عملی و تخصصی گردند اما این واحد نیز برای دانشجویان مقاطع کارشناسی فناوری اطلاعات بسیاری مجموعه های دانشگاهی خصوصا پیام نور و آزاد به دانشجویان کمک زیادی نمی نماید و اغلب دانشجویان از انجام کارهای غیرمرتبط با تخصص خود اظهار نارضایتی می نمایند.

در انجام امور مربوط پایان نامه هم دانشجویان با وجود گذراندن واحد هایی مانند روش تحقیق همچنان در انتخاب موضوع و مشاوره با اساتید مشکل دارند و بعضا موضوعات پایان نامه های دانشجویی در سطح کارشناسی به موضوعاتی مانند طراحی یک وب سایت استاتیک و یا انجام یک سری تحقیقات در حد مرور ادبیات یک موضوع و با استفاده از منابع اینترنتی نامعتبر خلاصه می شود.

نتیجه این که علاوه بر دروس ارائه شده، واحد هایی مانند پایان نامه و کارآموزی نیز جدی گرفته نمی شوند و در نهایت دانشجویان با معدل بالا نیز در خارج از دانشگاه حرف زیادی برای گفتن ندارند.

توصیه من به شما دانشجوی فناوری اطلاعات و همکار آینده این است که سردرگمی در این مرحله به دلیل فاصله زیاد بین تخصص دانشگاهی و بازار کار خارج از دانشگاه طبیعی است اما بخش اصلی راه حل این مشکل و کم شدن این فاصله تخصص در دست خود شماست. شما می توانید محیطی همراه با آموزش های عملی و مرتبط با محیط کاری جامعه ایجاد نمایید.می توانید انجمن علمی فعال داشته باشید، می توانید مسابقات دوره ای در شاخه های برنامه نویسی و سایر رشته های مرتبط برگزار نمایید، می توانید سمینارهای تخصصی برگزار نمایید، می توانید از رشته خود صحبت کنید، از یکدیگر یاد بگیرید و به هم آموزش دهید و اما از طرفی می توانید به همین شکل ادامه دهید که: نگران امتحان پایان ترم خود باشد، جلسات تشکیل نشده کلاس خود را در طول ترم بشمارید و تعداد صفحات مطالب حذفی درس را همواره بررسی نمایید ، از ابتدای کلاس به تعطیلی آن و از ابتدای ترم به پایان ترم فکر کنید و همه جا قبل از اینکه در مورد شما قضاوت شود خود عنوان کنید تخصصی ندارید! به یاد داشته باشد که بدون ایجاد محیطی فعال حضور شما در دانشگاه به رفع تکلیفی برای کسب نمرات خلاصه می شود و ایجاد این محیط تنها به خواست خود شما امکان پذیر است.

17 اسفند سمیناری به همت گروه کامپیوتر در سالن همایش های دانشکده علوم دانشگاه آزاد واحد کرمان برگزار گردید که با دعوت دوستان عزیز هیات علمی این مجموعه، فرصتی برای سخنرانی برای من در نظر گرفته شده بود.

سخنان من برای دانشجویان و اساتید محترم در این سمینار از 7 بخش اصلی تحت عناوین انواع متخصصین IT ، کاربرد IT در سازمان های دولتی و خصوصی امروزه، لزوم تغییر نگرش کنونی نسبت به IT ، بهبود فرآیندها، یکپارچگی داده ها ، مدیریت دانش، توسعه مفهوم سرویس گرایی، تشکیل شده بود و با وجود اینکه برای بار اول در جمع این دوستان قرار می گرفتم، استقبال مخاطبان از مطالب عنوان شده بار دیگر باعث دلگرمی من گردید.

مطالبی که در این ارائه مطرح شد، حاصل چند سال برخورد من با دانشجویان IT در محیط های آموزشی و با توجه به نیاز این دوستان از آگاهی در مورد محیط کاری و شغلی آن ها در آینده انتخاب شده بود.و می توان گفت تنها بخش تخصصی مطرح شده در طول مدت سخنرانی اشاره ای به مبحث سرویس گرایی و لزوم توسعه استفاده از این متدلوژی در  بین همکاران گرامی بود.

خلاصه اینکه سمینار اخیر علاوه بر این که تجربه ای خوب در آشنایی با همکاران و دوستان عزیز گروه فناوری اطلاعات دانشگاه آزاد برای من محسوب شد، امیدوارم آغازگر حرکتی نیز باشد که در آینده ای نزدیک با حضور در مراکز مختلف دانشگاهی سمینارهایی مشابه را با کمک دانشجویان انجمن علمی برای گروه فناوری اطلاعات مراکز مختلف دانشگاهی برگزار نماییم.

یکی از سیستم های آموزشی متفاوت در محیط های دانشگاهی ما متعلق به دانشگاه پیام نور می باشد.در این شیوه آموزشی که واقعا من از میزان گسترش آن در سایر دانشگاه های کشورهای دیگر اطلاعی ندارم، سلسله مراتبی وجود دارد که طی آن بخش اعظم واحد های ارائه شده به عنوان دروس منبع دار نامیده می شوند.در این شیوه خلاقانه، منابع دروس توسط سازمان مرکزی پیام نور به شکل معرفی کتاب و حتی مشخص نمودن فصل هایی خاص از آن تعیین می شود.منبع توسط استاد در کلاس تدریس شده و آزمون پایانی در دو بخش تستی و تشریحی برگزار می گردد.آزمونی که باز استاد در طراحی سوال آن و حتی در تصحیح بخش تستی آن نقشی نخواهد داشت.و در نهایت نمره ای به عنوان ارزشیابی نهایی دانشجو از واحد درسی در نظر گرفته می شود.

تاکید می کنم که من خبر ندارم این شیوه در چه دانشگاه های دیگری ارائه می شود اما حداقل این شکل پیاده سازی آن برای دانشجویان فناوری اطلاعات و نرم افزار نتیجه ای جز وضع موجود به همراه نداشته است.قبل از هر چیز، به نظر شما محدود نمودن دروس تخصصی دانشگاهی در سطح کارشناسی به یک کتاب و تعیین تکلیف برای اساتید و دانشجویان در فراگیری تعدادی از دروس چه سودی می تواند داشته باشد جز محدودیت تفکر دانشجویانی که می توانند از مجموعه ای منابع متفاوت استفاده نمایند.دانشجویانی که دیدگاه آن ها به یک منبع درسی محدود شده، ترم هایی سراسر با ابهام در مورد نحوه طراحی سوالات آزمون را پشت سر می گذارند.عمده مباحث و خواسته های این دانشجویان در کلاس به نحوه تعیین سوال و میزان نمره میان ترم آن ها مربوط می شود.و نقش این نمره که بلای جان آموزش دانشگاهی ماست در این محیط از همه جا بیشتر نمایان است.در چنین وضعی استاد نیز تقریبا اجبارا باید در مورد مباحثی که برای او تعیین شده است مطالب را ارائه دهد.در نتیجه کل ترم تبدیل به دوره ای می شود برای آمادگی آزمون پایان ترم و هدف یادگیری هر درس به اخذ یک نمره خلاصه می شود.

البته من در اینجا قصد ندارم از رشد سریع مراکز پیام نور و سطح علمی اساتید و عدم گزینش مناسب اساتید محترم بنویسم. اما دوستان گرامی اگر من در این جا از عدم کیفیت نحوه ارائه دروس در پیام نور می نویسم دلیل اصلی آن این است که نزدیک به چهار سال در این دانشگاه نظاره گر مشکلاتی بوده ام که حداقل در سایر دانشگاه ها دیده نمی شود.این روزها سیل تماس های دانشجویان همیشه نگران و سردرگم این دانشگاه به سمت من جاریست که: آیا کتاب منبع را باید مطالعه کرد؟جزوه بایستی مطالعه شود؟آیا بخشی حذف و بخشی دیگر در آزمون منظور می گردد؟

این ها عمده مباحثی است که دانشجویان سطح کارشناسی ما درگیر آن ها هستند.و خلاقیت آن ها به حذف یا عدم حذف یک فصل از کتاب درسی محدود می شود. دستگاه آموزشی که خلاقیت را کور نموده و مجموعه ای کارشناسان فناوری اطلاعات بر پایه محفوظات ذهنی وارد جامعه کاری می نماید.

نقدی بر نحوه تدریس واحد تجزیه و تحلیل سیستم های اطلاعاتی

یکی از دروس بحث برانگیز دانشجویان رشته کامپیوتر و فناوری اطلاعات، تجزیه و تحلیل سیستم های اطلاعاتی است که در دانشگاه های مختلف با روش های متفاوت در حال ارائه است.در بسیاری از فروم ها و منابع اینترنتی آموزشی مشاهده می شود که در مورد این درس دانشجویان در سردرگمی به سر می برند و ابهام در مورد منابع، یکی از مباحث اصلی دانشجویان می باشد.

اما قصد من از این پست تاکید روی تفاوت روش اساتید محترم در ارائه این درس نیست بلکه مشکل اصلی در عدم درک صحیح از هدف ارائه این درس در دانشگاه است.و مشاهده می شود که عموما دروسی مانند تحلیل سیستم های اطلاعاتی و یا مهندسی نرم افزار به عنوان دروسی کاملا تئوری و مانند درس زیست شناسی(‼!) ارائه می شوند.درسی که برای تفهیم کاریرد، برخلاقیت و وسعت دید دانشجویان بایستی استوار باشد با تکیه بر محفوظات و بدون تاکید بر کاربردهای عملی تدریس می شود.و معمولا دانشجویان پس از گذراندن موفقیت آمیز درس نیز قادر به ارائه تعاریف اولیه و ایجاد ارتباط ذهنی با درس نیستند.

درس تجزیه و تحلیل همانطور که از نامش پیداشت برای ایجاد دید طراحی در دانشجو در نظر گرفته شده است و تفاوت در دید دانشجو به عنوان یک کارشناس مهم ترین رسالت استاد می باشد.در بسیاری موارد، ارائه درس به تحویل یک جزوه آماده به دانشجو و یا در نهایت به آموزش یکی از ابزارهای CASE خلاصه می شود و طبق ابتکار برخی دوستان، در برخی دیگر کلاس مهندسی نرم افزار و تحلیل سیستم به کلاس خلاصه برداری از مطالب یک کتاب، ترجمه و یا زمان کلاس به ارائه دانشجویان اختصاص می یابد.

و باز تاکید می کنم که دانشگاه بیشتر از اینکه محل آموزش فنی کار با نرم افزار باشد محل آموزش دید صحیح در دانشجو و تغییر تفکر دانشجو می باشد.استاد گرامی، وقت گرانبهایی که شما صرف آموزش نرم افزار در کلاس می فرمایید، امروزه این آموزش توسط منابع بسیاری مانند سی دی های مالتی مدیا، سایت های آموزشی اینترنتی و حتی کتاب های مصور بسیار زیاد موجود در بازار قابل ارائه است و دانشجویی که محیط آموزشی دانشگاه را انتخاب نموده است در صورت نیار به یادگیری فنی کار با نرم افزار می توانست محیط کلاس های آموزشگاهی آزاد را انتخاب نماید و وظیفه شما انتقال مفاهیم به شیوه ای موثرتر و استفاده از توانایی ارائه و قدرت بیان در آموزش مفاهیم کاربردی درس است.

کلاس تحلیل، کلاس آموزش نرم افزار نیست.کلاس خلاصه برداری و ترجمه مقاله نیست، کلاس تحویل پروژه های مبهم و حتی بدون راه حل نیست.بلکه کلاس ایجاد تفاوت در نگاه دانشجو به عنوان یک تحلیلگر سیستم به سیستم های اطلاعاتی است.

برای من خوشایند نیست که در اینجا بنویسم پروژه هایی از این درس توسط دانشجویان سردرگم و معمولا شاکی از دانشگاه های متفاوت به من ارجاع داده می شود که در صورت مسئله خواسته شده است یک سیستم مثلا اداری را تحلیل نمایید‼! و دانشجو حتی نمی داند، به چه منظور تحلیل نماییم؟برای حل چه مشکلی؟با توجه به نیاز کدام مخاطب؟چه خروجی مورد نظر می باشد؟و فرآیند تحلیلی که نیاز به بحث، بررسی و تجزیه مسئله در طول یک ترم دارد با نگاهی مانند یک مسئله ریاضی از دانشجویان با یک جواب صحیح خواسته می شود.و اینگونه درس هایی مانند مهندسی نرم افزار و مدیریت سیستم های اطلاعاتی با دروس رشته های علوم انسانی اشتباه گرفته می شوند.

با دید یک مهندس تحلیلگر به تدریس تجزیه و تحلیل سیستم های اطلاعاتی بپردازیم.به امید روزهایی بهتر برای آموزش.